Gjatë pushimeve, fëmijët shpesh flenë dhe zgjohen më vonë, hanë në orare të ndryshme dhe kalojnë më shumë kohë para ekraneve. Kjo është e kuptueshme, por kthimi i menjëhershëm te zgjimi i hershëm mund t’i bëjë mëngjeset e para të shkollës më të lodhshme për të gjithë familjen.
Një rutinë e thjeshtë dhe e parashikueshme mund ta lehtësojë kalimin. Qëllimi nuk është ta ktheni shtëpinë në klasë para se të mbarojnë pushimet, por t’i jepni fëmijës kohë që trupi dhe mendja të përshtaten.
Pse rutina nuk duhet ndryshuar natën para shkollës
Fëmijët nuk e ndryshojnë orën e gjumit vetëm sepse të nesërmen duhet të zgjohen herët. Nëse gjatë verës kanë fjetur shumë më vonë, dërgimi i tyre papritur në shtrat mund të përfundojë me kundërshtim, frustrim dhe pak gjumë.
UNICEF rekomandon strukturë të parashikueshme, por edhe fleksibilitet të përshtatur me realitetin e familjes. Kjo mund të përfshijë një rend të njohur të mëngjesit, kohë për lojë, detyra të vogla, darkë dhe gjumë.
Ndryshimi gradual është më i butë se një rregull i ri i vendosur në momentin e fundit. Prindi mund ta afrojë ngadalë orën e gjumit dhe zgjimit, duke vëzhguar si reagon fëmija.
Sa gjumë rekomandohet sipas moshës
Nevojat individuale ndryshojnë, por rekomandimet e American Academy of Sleep Medicine japin intervale orientuese për fëmijët e shëndetshëm.
Fëmijët 3–5 vjeç
Për këtë grupmoshë rekomandohen zakonisht 10–13 orë gjumë në 24 orë, duke përfshirë gjumin e ditës. Fëmijët parashkollorë përfitojnë nga një ritual i përsëritur: larja, pizhamet, një tregim i shkurtër dhe fikja e dritave në një rend të njohur.
Fëmijët 6–12 vjeç
Rekomandimi është zakonisht 9–12 orë në 24 orë. Për ta përcaktuar orën e përshtatshme të gjumit, nisuni nga ora kur fëmija duhet të zgjohet dhe llogaritni kohë të mjaftueshme për gjumë, jo vetëm për qëndrim në shtrat.
Adoleshentët 13–18 vjeç
Adoleshentëve u rekomandohen zakonisht 8–10 orë gjumë në 24 orë. Orari i tyre biologjik mund ta bëjë më të vështirë fjetjen herët, ndaj kritikat dhe etiketimi si “dembel” nuk ndihmojnë. Nevojitet një marrëveshje realiste për ekranet, zgjimin dhe angazhimet e mbrëmjes.
Këto janë intervale orientuese, jo diagnozë ose garanci për rezultate shkollore.
Një plan i butë për rikthimin e orarit
Filloni me gjumin dhe zgjimin
Afrojeni gradualisht orën e gjumit dhe të zgjimit drejt orarit të shkollës. Nuk është e nevojshme të impononi të njëjtin ritëm për çdo fëmijë; rëndësi ka që ndryshimi të jetë i qëndrueshëm dhe i zbatueshëm.
Drita e mëngjesit, aktiviteti gjatë ditës dhe një mbrëmje më e qetë mund ta mbështesin rutinën. Në fundjavën para shkollës, shmangni një kthim të madh te orari shumë i vonshëm.
Provoni mëngjesin pa ngut
Një ose dy herë para fillimit të shkollës, provoni një mëngjes të ngjashëm me atë të ditës mësimore. Shikoni sa kohë nevojitet për veshjen, mëngjesin, larjen e dhëmbëve dhe daljen nga shtëpia.
Qëllimi nuk është ta testoni fëmijën, por të zbuloni ku krijohet ngutja. Rrobat ose çanta mund të përgatiten në mbrëmje, ndërsa sendet më të rëndësishme të kenë një vend të caktuar.
Vendosni kufij të parashikueshëm për ekranet
Në vend të një ndalimi të papritur, familja mund të caktojë një orë të qartë kur mbyllen pajisjet para gjumit. Vetë prindërit duhet të përpiqen ta respektojnë të njëjtën atmosferë të qetë, sepse fëmijët e vërejnë kur rregulli vlen vetëm për ta.
Pajisjet që qëndrojnë jashtë dhomës së gjumit e bëjnë më të lehtë zbatimin e marrëveshjes.
Si të flisni për kthimin në shkollë
Disa fëmijë mezi presin të takojnë shokët, ndërsa të tjerë mund të shqetësohen për klasën e re, mësuesin, detyrat ose ndarjen nga prindi.
Përdorni pyetje të hapura
Në vend të “Nuk ke pse frikësohesh”, provoni: “Cila pjesë e kthimit në shkollë të shqetëson më shumë?” Dëgjojeni përgjigjen pa e minimizuar dhe pa premtuar se çdo gjë do të jetë perfekte.
Me fëmijët më të vegjël mund të luani skenën e mëngjesit, të vizatoni rrugën drejt shkollës ose të ushtroni një përshëndetje të shkurtër dhe të qartë.
Kur duhet përfshirë mësuesi
Nëse fëmija shpreh një shqetësim konkret, si frikë nga një situatë në klasë, vështirësi me një bashkëmoshatar ose nevojë të veçantë, informoni mësuesin ose shkollën. Komunikimi i hershëm është më i dobishëm se pritja derisa problemi të rëndohet.
Jepini fëmijës zgjedhje të vogla
Fëmija nuk mund të zgjedhë nëse do të shkojë në shkollë, por mund të zgjedhë mes dy veshjeve të përshtatshme, lapsat, një shishe uji ose rendin e dy detyrave të mbrëmjes.
Zgjedhjet e kufizuara i japin ndjenjë pjesëmarrjeje pa ia kaluar përgjegjësinë e të rriturit. Edhe përgatitja e çantës së bashku mund ta bëjë ndryshimin më të kuptueshëm.
Kur duhet kërkuar mbështetje
Pak hezitim para shkollës mund të jetë kalimtar. Megjithatë, nëse fëmija ka vështirësi të vazhdueshme me gjumin, frikë të fortë, dhimbje të përsëritura pa shpjegim, refuzim të zgjatur të shkollës ose ndryshim të madh në sjellje, flisni me pediatrin dhe profesionistët e shkollës.
Prindi nuk duhet ta diagnostikojë vetë fëmijën. Mbështetja e hershme mund të ndihmojë në identifikimin e nevojës reale dhe të mënyrës më të përshtatshme të veprimit.
Burimet
- UNICEF Parenting – Handling the holidays
- UNICEF – Mbështetja gjatë ndryshimit të rutinës
- UNICEF Parenting – Përgatitja për parashkollor
- American Academy of Sleep Medicine – Rekomandimet për gjumin
- Metodologjia e rekomandimeve të AASM
Lexoni gjithashtu
- Gabimet e prindërve që lënë fëmijët pa gjumë
- Si t’i vini fëmijët në gjumë
- Ja pse zemërimi i fëmijëve nuk duhet injoruar
- Roli i baballarëve në shëndetin mendor të fëmijëve
Disclaimer
Këshillat janë të përgjithshme dhe duhen përshtatur me moshën dhe nevojat e fëmijës. Nëse problemet me gjumin, frika ose ndryshimet në sjellje vazhdojnë dhe ndikojnë në jetën e përditshme, konsultohuni me pediatrin ose një profesionist të kualifikuar.
Fotografia kryesore: Ilustrim i krijuar me inteligjencë artificiale.
