Ditët e nxehta nuk sjellin vetëm parehati. Kur trupi nuk arrin ta largojë nxehtësinë e tepërt, mund të shfaqen probleme që kërkojnë reagim të shpejtë. Marramendja, dobësia, dhimbja e kokës dhe djersitja e madhe mund të jenë shenja të lodhjes nga nxehtësia, ndërsa hutimi, humbja e vetëdijes ose temperatura shumë e lartë mund të tregojnë një urgjencë mjekësore.
Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë, rreziku ndikohet jo vetëm nga temperatura, por edhe nga lagështia, kohëzgjatja e vapës, aktiviteti fizik, veshja, mosha dhe gjendja shëndetësore. Prandaj, nuk duhet pritur që të gjithë ta përjetojnë vapën në të njëjtën mënyrë.
Kur vapa nuk është më vetëm parehati
Trupi përpiqet të ftohet kryesisht përmes djersitjes dhe rritjes së qarkullimit të gjakut pranë lëkurës. Në vapë të madhe, veçanërisht kur ajri është i lagësht ose personi po kryen punë fizike, ky mekanizëm mund të mos mjaftojë.
Humbja e ujit dhe elektroliteve përmes djersës mund të shoqërohet me dobësi, etje, marramendje, dhimbje koke, të përziera ose ngërçe muskulore. Gjendja mund të përkeqësohet më shpejt te të moshuarit, foshnjat, fëmijët e vegjël, gratë shtatzëna, punëtorët në ambient të hapur dhe personat me sëmundje kronike.
Si mund të shfaqet lodhja nga nxehtësia
Lodhja nga nxehtësia duhet marrë seriozisht, sepse mund të përparojë në një gjendje më të rëndë.
Shenjat që nuk duhen injoruar
Shenjat e mundshme përfshijnë:
- djersitje të madhe;
- dobësi ose lodhje të pazakontë;
- marramendje dhe dhimbje koke;
- të përziera ose të vjella;
- etje të fortë;
- ngërçe muskulore;
- puls të shpejtë;
- ndjesi sikur personi mund të humbasë vetëdijen.
Një simptomë e vetme nuk mjafton për të vendosur diagnozë. Rëndësi kanë kombinimi i simptomave, ekspozimi ndaj vapës dhe përkeqësimi i gjendjes.
Çfarë mund të bëhet menjëherë
Personi duhet larguar nga dielli ose ambienti i nxehtë dhe dërguar në një vend të freskët. Duhet të pushojë, të lirojë veshjet e panevojshme dhe të ftohet me lecka të lagura ose ujë të freskët.
Nëse personi është plotësisht i vetëdijshëm dhe mund të gëlltisë normalisht, mund të pijë ujë me gllënjka. Këshillat për sasinë e lëngjeve nuk janë të njëjta për të gjithë: personat që kanë kufizim të lëngjeve për shkak të zemrës, veshkave ose një gjendjeje tjetër duhet të ndjekin udhëzimin e profesionistit shëndetësor.
Nëse gjendja nuk përmirësohet shpejt ose simptomat rëndohen, duhet kërkuar ndihmë mjekësore.
Kur dyshohet goditja nga nxehtësia
Goditja nga nxehtësia është urgjencë mjekësore. Ajo ndodh kur trupi nuk arrin më ta kontrollojë temperaturën dhe mund të dëmtohen organet.
Shenjat alarmuese
Sipas burimeve zyrtare shëndetësore, shenja alarmuese janë:
- hutimi ose sjellja e pazakontë;
- të folurit e paqartë;
- humbja e koordinimit;
- konvulsionet;
- humbja e vetëdijes;
- temperatura shumë e lartë e trupit;
- përkeqësimi i shpejtë pas qëndrimit në vapë.
Djersitja nuk është test i sigurt për ta përjashtuar goditjen nga nxehtësia. Një person mund të ketë lëkurë të nxehtë dhe të djersitur ose, në disa raste, lëkurë të thatë.
Çfarë duhet bërë deri sa të vijë ndihma
Telefononi urgjencën menjëherë. Në Kosovë numri unik pa pagesë është 112, ndërsa në Zvicër urgjenca mjekësore kontaktohet në 144.
Zhvendoseni personin në hije ose në një vend të freskët dhe filloni ftohjen me lecka të ftohta e të lagura, ujë në lëkurë ose ajrosje, pa e lënë vetëm. Mos i jepni lëngje një personi pa vetëdije ose dikujt që nuk mund të gëlltisë në mënyrë të sigurt.
Kush ka nevojë për kujdes më të madh
Vëmendje e shtuar nevojitet për të moshuarit që jetojnë vetëm, foshnjat dhe fëmijët e vegjël, gratë shtatzëna, personat me aftësi të kufizuara dhe ata me sëmundje të zemrës, mushkërive, veshkave, diabet ose probleme të tjera kronike.
Disa barna mund të ndikojnë në reagimin e organizmit ndaj vapës. Barnat nuk duhet të ndërpriten ose ndryshohen pa u konsultuar me mjekun ose farmacistin.
Gjatë valëve të të nxehtit, një telefonatë ose vizitë te një familjar i moshuar mund të ketë rëndësi të madhe, sidomos nëse banesa nxehet shumë gjatë ditës.
Si të ulet rreziku gjatë ditëve të nxehta
Kufizoni aktivitetin e rëndë në orët më të nxehta, qëndroni në hije dhe ndiqni paralajmërimet zyrtare të motit. Gjatë ditës, mbyllni perdet ose grilat kur jashtë është më nxehtë; ajroseni shtëpinë natën ose herët në mëngjes kur temperatura jashtë është më e ulët.
Vishni rroba të lehta e të lirshme dhe mos lini kurrë fëmijë, të moshuar të varur nga kujdesi ose kafshë në një automjet të parkuar, as për pak minuta.
Masat e thjeshta ndihmojnë në parandalim, por nuk e zëvendësojnë urgjencën kur shfaqen hutimi, konvulsionet, humbja e vetëdijes ose temperatura shumë e lartë.
Burimet
- Organizata Botërore e Shëndetësisë – Heat and health
- Zyra Federale e Shëndetit Publik e Zvicrës – Hitze
- CDC/NIOSH – Heat-related illnesses
- Agjencia e Menaxhimit të Emergjencave e Kosovës – numri 112
- Informacioni zyrtar zviceran për numrin 144
Lexoni gjithashtu
- Pesë mënyra si të freskoni shtëpinë pa kondicioner
- A duhet ta lini freskuesen hapur gjatë natës?
- Arsyet pse po djersisni më shumë se zakonisht
Disclaimer
Ky artikull ka karakter informues dhe nuk zëvendëson vlerësimin mjekësor. Hutimi, humbja e vetëdijes, konvulsionet ose temperatura shumë e lartë gjatë vapës kërkojnë ndihmë urgjente. Telefononi 112 në Kosovë ose 144 në Zvicër.
Fotografia kryesore: Ilustrim i krijuar me inteligjencë artificiale.
